سایت اختصاصی بهنام رضاقلی‌زاده

این وبلاگ در مورد مدیریت رسانه و علوم ارتباطات می باشد
 
مصاحبه
ساعت ۱٢:٥٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/۳/٢۳ : توسط : بهنام رضاقلی زاده

تاريخچه مصاحبه

همزمان با ورود آگهی به مطبوعات مصاحبه به شيوه ای امروزی طی دهه ۱۸۳۰ به مطبوعات راه يافت.اولين مصاحبه خبری روز ۱۶ آوريل ۱۸۳۶ در روزنامه نيويورک هرالد به چاپ رسيد.يکسال پس از انتشار اين مصاحبه بود که نخستين روزنامه ايرانی به نام کاغذ اخبار توسط ميرزا صالح شيرازی منتشر شد. 

تعريف مصاحبه

مصاحبه يک ارتباط طراحی شده ؛هدفدار؛رودرروونيازمند به تصميم گيری است که دو طرف در آن حضور دارند ودست کم يکی از طرفين با برنامه ريزی قبلی در آن شرکت ميکند.

اهداف مصاحبه

انجام مصاحبه ممکن است به منظور جمع آوری اطلاعات ؛ارزيابی طرف مقابل ؛اقناع و تغيير عقيده شخصی راهنمايی و توضيح برخی مسايل ويا جهت استخدام باشد.مور و بينگام هدفهای عمومی مصاحبه را در سه مقوله جمع آوری اطلاعات ؛آگاهی دادن وبرانگيختن می دانند.در برخی از موارد مصاحبه با روش شناسی جامعه شناسی معادل دانسته شده است و در واقع جامعه شناسی به علم مصاحبه تبديل شده است.

ويژگيهای مصاحبه گر

کنجکاوی ؛ تيزبينی ؛ نکته سنجی ؛ داشتن تواناييهای ارتباطی ؛ داشتن حافظه ای بيش از حافظه متوسط جامعه ؛ نداشتن دشواری در انتخاب و ساختن کلمات ؛ صبر و حوصله زياد ؛ قدرت تفکر سريع ؛ اعتقاد به رعايط اصول اخلاقی  ؛ نداشتن خود بينی -غرور -انزواجويی-تعصب فکری -ساده لوحی وگزافه گويی

مزيت های مصاحبه

۱- ميتوان اطلاعاتی را در مورد نگرشها و باورهای تعداد زيادی از پاسخ گوها بدست آورد.

۲- يکی از روشهای کسب اطلاعات پيرامون رويدادهايی است که در گذشته روی داده اند.

۳- در مدت زمان نسبتا کوتاه و با هزينه ای کم می توان از تعداد زيادی پاسخ گو اطلاعاتی را کسب کرد.

معايب مصاحبه

نمی توان رابطه علت و معلولی را از طريق آنها آزمود و عمق و ژرفای اطلاعات بدست آمده از اين روش معمولا هم پايه روش مشاهد ه توام با مشارکت نيست و محقق احتمالا نمی تواند چيز زيادی پيرامون عوامل محيطی يا عواملی که بر رفتار پاسخگو اثر ميگذارند فرا گيرد.

انواع مصاحبه

۱- ازنظر حلقه های ارتباطی :مصاحبه فردی يک به يک و مصاحبه فردی يک به چند - مصاحبه گروهی چند به يک و مصاحبه گروهی چند به چند

۲- از نظر نوع ارتباط : مصاحبه رودررو و مصاحبه با واسطه

۳- از نظر نوع محتوا : مصاحبه سطحی و مصاحبه عميق

۴- از نظر هدف ارتباط : مصاحبه هدايت شده و مصاحبه آزاد

۵- از نظر نقش مصاحبه کننده : مصاحبه به درخواست مصاحبه کننده و مصاحبه به درخواست مصاحبه شونده

 

مراحل مصاحبه

هر مصاحبه ای دادای يک مقدمه و يک بخش اصلی و يک انتها است .

شروع هر مصاحبه ای با يک تعارف صميمانه ای همراه است تا احساس ترس و اضطراب از بين برود.

بخش اصلی مصاحبه در بر گيرنده بيشترين بحث انجام گرفته و شامل گفتگوهای دو جانبه است .

در انتها با يک نتيجه گيری کلی از خلاصه گفتگو مصاحبه به پايان ميرسد.

طرح جمله بندی و روش طرح سوال

بايد در وحله اول به مسائل زبانی توجه کرد زيرا قوائد و واژه های زبانی از يک فرهنگ به فرهنگ ديگر متفاوت می باشد. لغات و کلماتی که در سوالات به کار برده ميشود بايد برای پاسخگو دارای معنی و مفهوم باشد. جمله بندی سوالات نبايد بی جهت طولانی باشد.

مسايل روانی دخيل در مصاحبه

- پاسخگو هيچ گونه جبهه گيری خاصی در مقابل سوالا ت ندارد اما محقق آگاهانه يا نا آگاهانه به افکار پاسخگو جهت داده و موجب جبهه گيری او ميشود.

- وقتی که پاسخگو تمايلی يه گفتن واقعيتها ندارد و در ذهن او موانعی در گفتن واقعتها وجود دارد.

- سوالاتی که جهت دار هستند و ميتوان پاسخها را نا آگاهانه به آنها تلقين کرد.

- برخی سوالات اگر بصورت مستقيم پرسيده شود ممکن است پاسخگو واقعيتها را نگويد و بايد اين گون هسوالات را بصورت غيرمستقيم پرسيد.

عوامل تعيين کننده کنش متقابل بين پرسشگر و پاسخگو

- قيافه ظاهری پرسشگر که نبايد با ارزشهاوانتظارات پاسخگو مغاير باشد.

- عامل جنس نيز تعيين کننده است.

- زبان و لهجه پرسشگر نيز عامل ديگری است.

- در مورد زمان و مکان مصاحبه بايد مصاحبه در موقعی انجام گيرد که پاسخگو با آرامش خاطر در مصاحبه شرکت کندو در مورد مکان مصاحبه بايد در جايی انجام گيرد که پاسخگو بر مصاحبه متمرکز باشد.

انواع سوالات مصاحبه

سوالات به دو دسته سوالات کلی و جزيی تقسيم بندی ميشود:

در مورد سوالا ت کلی : پاسخهای کلی را به دنبال دارد؛پاسخ کلی موجب طولانی شدن مدت مصاحبه ميشود؛ باعث می شود که کنترل مصاحبه در دست مصاحبه شونده باشد و طرح سوالات کلی محيط مصاحبه را گرم و صميمی می کند.

در مورد سوالات جزيی : مصاحبه شونده مجبور می شود که با سوال بصورت مستقيم مواجهه شود ؛ مدت مصاحبه کوتاه می شود ؛ کنترل مصاحبه در دست مصاحبه کننده خواهد بود.

دلايل خودداری مصاحبه شونده از انجام مصاحبه

- مصاحبه شونده تصور می کند که حرف تازه ای برای گفتن ندارد.

- مصاحبه شونده  حرف محرمانه ای دارد که بايد مسکوت گذاشته شود.

-  مصاحبه شونده متوجه اهميت موضوع نيست.

- مصاحبه شونده خسته و عصبی است و تمايلی به انجام مصاحبه ندارد

راههای مقابله با آن عبارت است از:

۱- ايجاد رابطه ای صميمانه و عاطفی

۲- تسلط مصاحبه گر به موضوع مصاحبه

۳- تحريک مصاحبه شونده به شيوه های گوناگون( تحريک خفيف و يا شديد)

مقابله با مصاحبه شونده از طريق وسايل ارتباط جمعی

پيش از مصاحبه

فکرهای تازه ای که ماده مصاحبه را شکل می دهند از طيفی از منابع مختلف بروز می کندکه عبارتند از : اطلاعيه های مطبوعاتی يا خبری گروههای فشار ؛ موسسات ؛ بخش های مرکزی يا محلی ؛ در مجامع عمومی ؛ جست و جو در اينترنت ؛ مقالات روزنامه ها و مجلات نيز اطلاعاتی را فراهم می کنند.

سه مولفه ای که در اين مرحله نقش دارند عبارتند از:آماده سازی ؛ سازماندهی و ارتباطات.

مدیریت زمان

مديريت زمان تماما درباره سازمان يافته بودن است هر گاه کار يا وظيفه ای را در دفعات اول انجام می دهيد دغدغه آن را داريد وقتی را که صرف آن می کنيد زياد است يا نه و يا در هر روز کاری چند مصاحبه را ميتوانيد انجام دهيد.تمام جزييات عمومی از قبيل زمان پخش مصاحبه و غيره را به مصاحبه شونده منتقل ميکنيد.

در خلاصه تحقيق چه مواردی بايد قيد شود

منظور از خلاصه تحقيق دادن اطلاعات زمينه به مصاحبه گر است به طوری که او را قادر به انجام مصاحبه کند .خلاصه تحقيق بايد به قسمتهای متمايز تفکيک شود به طوريکه نکته ها نظمی منطقی و آرايش يافته داشته باشند و خواندن و فهميدن را آسان کند.در خلاصه تحقيق بايد اين موارد ذکر شود :

نام محقق ؛ عنوان و تاريخ ؛ نام مصاحبه گر ؛ مقدمه ای که بگويد اين خلاصه تحقيق برای چيست ؛ نام مصاحبه شوندگان ؛ تاريخ و محل مصاحبه همراه با شماره تماس ؛ ترتيبات رفت و آمد : گرفتن اطاق در هتل ؛ نقشه ها و ....؛دليل مصاحبه  ؛ موارد تحقيق ؛ زمينه تحقيق شامل واقعه ؛شرکت کنندگان ؛ و خلاصه ای از ديد گاهها عقايد و تجارب آنها و جزييات ضمائم و .....

انواع خطاهای با اهميت و اطلاعات گمراه کننده در مصاحبه از نظر ويچ و بنزمن عبارتند از:

۱- خطاهايی که ناشی از قصد عمدی پاسخ گو در فريب دادن و گمرا ه کردن هستند.

۲- مشکلاتی که به طور موقت با پاسخگو پيوند دارند.

۳- خطاهايی که به موقعيت موقتی پاسخگو مرتبط هستند.

۴- خطاهای غير عمدی.

عواملی که يک مصاحبه معمولی را به يک مصاحبه جذاب و به يادماندنی تبديل ميکنند

- ارتباط زنده ميان مصاحبه گر و مصاحبه شونده

- افشای غير منتظره قضيه ای ازسوی مصاحبه شونده

- نگاه افشاگرانه به درون يک موقعيت يا شخصيت

- عرضه اطلاعات تازه

رهنمود های بی بی سی در ژوئن ۱۹۹۰ درباره مصاحبه

۱-هر مصاحبه ای بايد منظور روشن و معينی داشته باشد.

۲- بايد محورهای سوالات با دقت آماده و جزئیات آن ملاحظه شود.

۳- اهداف بايد در حد و اندازه مدت پيش بينی شده تنظيم گردد.

۴- وجوه محتوايی در همه ابعاد بايد با دقت يکسان و يکنواختی در لحن محک زده شود.

۵- طفره بايد بر ملا شود.

۶- مصاحبه ها بايد جستجو گر ؛ متمرکز روی موضوع ؛ و هميشه خوشخويانه باشد.

۷- بايد به مصاحبه گران امکان عادلانه برای پاسخ به پرس وجو داد.

۸- بايد در برابر مصاحبه شوندگانی که تقاضاهای نا مستدل دارند مقاومت کرد.

۹- بايد مصاحبه های ضبط شده را منصفانه تدوين کرد.

۱۰- سردبيران برنامه ها مسوول اند قاعده ای تدبير کنند برای آنکه مطمئن شوند تمام مصاحبه ها به خوبی تدارک و هدايت شوند.

منابع

۱- مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی ؛تاليف دکتر علی داور؛ انتشارات رشد ؛۱۳۸۰

۲- کندوکاوها و پنداشته ها ؛ دکتر فرامرز رفيع پور؛شرکت سهامی انتشار؛۱۳۸۱

۳- روزنامه نگاری حرفه ای؛مرکز مطالعات و تحقيقات رسانه ها؛۱۳۸۰

۴- شيوه های مصاحبه در مطبو عات؛سوزان دان؛ترجمه علی ايثاری کسمايی؛انتشارات موسسه ايران؛۱۳۷۶

5- روشهای مصاحبه خبری – دکتر مهدی محسنیان راد – مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها -1382

6- مصاحبه رادیویی – جیم بیمن – ترجمه احمد ارژمند – تحقیق و توسعه صدا -1383